ปลาส้มพะเยามีความเป็นมาจากภูมิปัญญาการถนอมอาหารของชาวบ้านในพื้นที่ริมกว๊านพะเยา ที่ใช้วิธีการทำปลาร้าและปลาส้มเพื่อเก็บอาหารไว้รับประทานได้นาน โดยส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น จนกลายเป็นของฝากและผลิตภัณฑ์ OTOP ของจังหวัดพะเยา ปัจจุบันได้รับการพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ เช่น ผงโรยข้าวปลาส้มและปลาส้มอบกรอบ เพื่อเพิ่มมูลค่าและอายุการเก็บรักษา และสามารถตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคทุกเพศทุกวัย